پلاسمودیوم: آنچه باید درباره انگلی که باعث مالاریا می شود بدانید

مالاریا یک بیماری جدی و گاهی کشنده است که میلیون ها نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می دهد. این بیماری توسط انگلی به نام پلاسمودیوم ایجاد می شود که گلبول های قرمز انسان و سایر حیوانات را آلوده می کند. در این مقاله توضیح خواهیم داد که پلاسمودیوم چیست، چگونه منتقل می شود، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص و درمان می شود و چگونه می توان از آن پیشگیری کرد.

کودکان در معرض خطر ابتلای به پلاسمودیوم ها

پلاسمودیوم چیست؟

پلاسمودیوم رده‌ای از یوکاریوت‌های تک سلولی است که به شاخه Apicomplexa، (گروه بزرگی از موجودات انگلی) تعلق دارند. پلاسمودیوم چرخه زندگی پیچیده ای دارد که شامل دو میزبان است: یک حشره(معمولاً پشه) و یک مهره داران (مانند خزنده، پرنده یا پستاندار).
بیش از ۲۰۰ گونه پلاسمودیوم وجود دارد، اما تنها پنج مورد از آنها باعث ایجاد مالاریا در انسان می شوند: پلاسمودیوم اوال، پ مالاریه، پ ویواکس، پ فالسیپاروم، پ ناولزی. هر گونه دارای ویژگی های متفاوتی است، مانند پراکندگی جغرافیایی، شدت بیماری، مدت زمان عفونت و مقاومت به داروها.

پلاسمودیوم چگونه منتقل می شود؟

پلاسمودیوم از طریق نیش پشه ماده آلوده از جنس آنوفل منتقل می شود. هنگامی که پشه فردی را که مالاریا دارد نیش می‌زند، برخی از انگل‌ها را از خون او می‌گیرد. سپس انگل ها در روده و غدد بزاقی پشه رشد کرده و تکثیر می شوند. هنگامی که پشه فرد دیگری را نیش می زند، مقداری از انگل ها را به جریان خون او تزریق می کند.

انگل‌ها سپس به کبد می‌روند و در آنجا حمله کرده و در برخی از سلول‌های کبدی تکثیر می‌شوند. پس از مدتی (که بسته به گونه متفاوت است)، برخی از انگل ها از کبد خارج شده و دوباره وارد جریان خون می شوند و در آنجا گلبول های قرمز را آلوده کرده و از بین می برند. این باعث علائم مالاریا مانند تب، لرز، سردرد، کم خونی و آسیب اندام می شود.

برخی از انگل‌های موجود در خون نیز می‌توانند به اشکال جنسی به نام گامتوسیت تبدیل شوند که می‌تواند توسط پشه دیگری در هنگام نیش زدن یک فرد آلوده جذب شود. سپس گامتوسیت ها با هم ترکیب می شوند وفرم های جدیدی از انگل به نام اسپوروزویت ها را در روده پشه تشکیل می دهند. سپس اسپوروزوئیت ها به غدد بزاقی مهاجرت می کنند و این چرخه را کامل می کنند و پشه را به فرد دیگری عفونی می کنند.

علائم عفونت پلاسمودیوم چیست؟

علائم عفونت پلاسمودیوم به عوامل مختلفی از جمله نوع پلاسمودیوم، تعداد انگل‌های موجود در خون، وضعیت ایمنی فرد و هر گونه شرایط یا عارضه هم‌ زمان بستگی دارد. با این حال، برخی از علائم رایج عبارتند از:

  • تب: این معمولا اولین و بارزترین علامت مالاریا است. تب معمولاً از الگویی از دوره‌های دوره‌ای پیروی می‌کند که همزمان با پاره شدن گلبول‌های قرمز خون توسط انگل‌ها است. تب ممکن است با لرز، تعریق، لرز و بدن درد همراه باشد.
  • سردرد: این یکی دیگر از علائم شایع است که ممکن است شدید و مداوم باشد.
  • کم خونی: این وضعیتی است که در آن تعداد کمی گلبول قرمز یا هموگلوبین در خون وجود دارد. این می تواند باعث ضعف، خستگی، رنگ پریدگی پوست، تنگی نفس و سرگیجه شود.
  • زردی: این وضعیتی است که در آن سطح بالایی از بیلی روبین در خون یا بافت ها وجود دارد. بیلی روبین یک رنگدانه زرد رنگ است که در نتیجه تجزیه گلبول های قرمز توسط انگل ها یا کبد ایجاد می شود. این می تواند باعث زردی پوست و چشم شود.
  • اسپلنومگالی: عارضه بزرگ شدن طحال، اندامی که سلول های خون را فیلتر و ذخیره می کند و به مبارزه با عفونت ها کمک می کند. طحال ممکن است به دلیل افزایش فعالیت یا احتقان ناشی از گلبول های قرمز آلوده به انگل بزرگ شود.
  • نارسایی اندام ها: در موارد شدید مالاریا، به ویژه توسط P. falciparum، برخی از اندام ها ممکن است به دلیل آسیب یا اختلال عملکرد ناشی از انگل ها یا عوارضی مانند کم خونی شدید یا مالاریا مغزی (شرایطی که در آن انگل ها عروق خونی را مسدود می کنند، از کار بیفتند.
    اندام هایی که ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند عبارتند از کلیه ها، ریه ها، کبد، قلب و مغز.

علائم عفونت پلاسمودیوم معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ روز پس از گزش توسط پشه آلوده ظاهر می شود. با این حال، برخی از گونه‌های پلاسمودیوم می‌توانند در حالت غیر فعال باقی بمانند.

علائم بالینی در ابتلا به پلاسمودیوم ها

پلاسمودیوم چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص عفونت پلاسمودیوم بر اساس علائم و نشانه های بالینی، سابقه سفر (به مناطقی که مالاریا بومی است) و آزمایش های آزمایشگاهی است.

قطعی ترین راه برای تشخیص عفونت پلاسمودیوم، بررسی نمونه خون زیر میکروسکوپ و جستجوی انگل ها یا محصولات آنهاست. این کار را می توان با استفاده از یک اسمیر خون غلیظ یا نازک انجام داد، که یک قطره خون است که روی یک لام شیشه ای پخش می شود و با رنگی آغشته می شود که انگل ها را قابل مشاهده می کند. اسمیر خون همچنین می تواند به شناسایی گونه و مرحله پلاسمودیوم کمک کند.

سایر آزمایشات آزمایشگاهی که می تواند به تشخیص عفونت پلاسمودیوم کمک کند عبارتند از:

  • تست‌های تشخیصی سریع (RDT): این‌ها آزمایش‌های ساده و سریعی هستند که می‌توانند آنتی‌ژن‌ها را شناسایی کنند.
    (پروتئین) تولید شده توسط انگل های خون. آنها را می توان با استفاده از نمونه خون و نوار تست یا دستگاهی که نتیجه مثبت یا منفی را نشان می دهد انجام داد. RDT ها همچنین می توانند به شناسایی گونه های پلاسمودیوم کمک کنند. با این حال، آنها ممکن است خیلی حساس و دقیق نباشند، و ممکن است سطوح پایین انگل یا عفونت های مختلط را تشخیص ندهند.
  • واکنش زنجیره ای پلیمراز (PCR): این یک آزمایش مولکولی است که می تواند DNA انگل های خون را تشخیص دهد. می تواند بسیار حساس و خاص باشد و همچنین می تواند به شناسایی گونه و سویه پلاسمودیوم کمک کند. با این حال، ممکن است به طور گسترده در دسترس یا مقرون به صرفه نباشد، و ممکن است مدت بیشتری طول بکشد تا نتایج حاصل شود.
  • سرولوژی: این آزمایشی است که می تواند آنتی بادی (پروتئین های ایمنی) تولید شده توسط فرد در پاسخ به انگل های موجود در خون را تشخیص دهد. این می تواند نشان دهنده عفونت گذشته یا فعلی باشد، اما نمی تواند بین آنها تمایز قائل شود. همچنین می تواند به شناسایی گونه های پلاسمودیوم کمک کند. با این حال، ممکن است خیلی حساس یا خاص نباشد، و ممکن است عفونت های اولیه یا سطح پایین را تشخیص ندهد.
روش های تشخیص پلاسمودیوم ها

پلاسمودیوم چگونه درمان می شود؟

درمان عفونت پلاسمودیوم به عوامل متعددی از جمله نوع پلاسمودیوم، شدت بیماری، وضعیت مقاومت دارویی انگل ها، در دسترس بودن و مقرون به صرفه بودن داروها و وجود هر گونه شرایط یا عارضه همزمان بستگی دارد.

هدف اصلی درمان از بین بردن تمام انگل های موجود در خون و جلوگیری از عوارض یا مرگ است. داروهای اصلی مورد استفاده برای درمان عفونت پلاسمودیوم، داروهای ضد مالاریا هستند که بر اساس ساختار شیمیایی و نحوه عملکردشان به گروه های مختلفی طبقه بندی می شوند.

برخی از رایج ترین داروهای ضد مالاریا عبارتند از:

  • کلروکین: این داروی قدیمی و ارزان است که در گروه ۴ آمینوکینولین قرار دارد. با تداخل در هضم هموگلوبین توسط انگل ها عمل می کند. این دارو بر روی اکثر گونه های پلاسمودیوم موثر است، به جز P. falciparum که مقاومت گسترده ای در برابر آن ایجاد کرده است.
  • درمان ترکیبی مبتنی بر آرتمیزینین (ACT): ترکیبی از دو یا چند دارو است که به گروه های مختلف تعلق دارند که یکی از آنها آرتمیزینین یا مشتقات آن است. آرتمیزینین یک ترکیب طبیعی است که از گیاهی به نام افسنطین شیرین به دست می آید. با تولید رادیکال های آزاد که آسیب می رسانند، عمل می کند
    انگل ها ACT در برابر تمام گونه های پلاسمودیوم از جمله P.falciparum که در برابر بسیاری از داروهای دیگر مقاومت ایجاد کرده است موثر است.
  • کینین: این یکی دیگر از داروهای قدیمی و طبیعی است که از گیاهی به نام سینچونا به دست می آید. با تداخل در متابولیسم انگل ها عمل می کند. این دارو بر روی همه گونه های پلاسمودیوم موثر است، اما عوارض جانبی و تداخلات زیادی با سایر داروها دارد.
  • مفلوکین: این یک داروی مصنوعی است که از گروه ۴-کینولین متانول است. با تداخل در عملکرد غشایی انگل ها عمل می کند. این دارو در برابر P.falciparum و P.vivax موثر است، اما عوارض و موارد منع مصرف زیادی دارد.
  • داکسی سایکلین: این آنتی بیوتیک متعلق به گروه تتراسایکلین است. مکانیسم عمل آن مهار سنتز پروتئین انگل ها ست. این دارو بر روی همه گونه های پلاسمودیوم موثر است، اما عوارض جانبی و تداخلات زیادی با سایر داروها دارد.

انتخاب و مدت درمان ضد مالاریا به عوامل مختلفی بستگی دارد، مانند گونه های پلاسمودیوم، وضعیت مقاومت دارویی انگل ها، در دسترس بودن و مقرون به صرفه بودن داروها و وجود هر گونه شرایط یا عوارض همزمان.

برخی از دستورالعمل های کلی برای درمان ضد مالاریا عبارتند از:

  • برای عفونت بدون عارضه P. falciparum (بدون علائم بیماری شدید یا نارسایی اندام) ، ACT به عنوان درمان خط اول حداقل برای سه روز توصیه می شود.
  • برای عفونت بدون عارضه P. vivax یا P. ovale (بدون علائم بیماری شدید یا نارسایی اندام)، کلروکین یا ACT به عنوان درمان خط اول برای حداقل سه روز توصیه می شود و پس از آن پریماکین به مدت ۱۴ روز برای از بین بردن مراحل خفته کبد توصیه می شود. (هیپنوزوئیت ها) و از عود جلوگیری می کند.
  • برای عفونت بدون عارضه P. malariae (بدون علائم بیماری شدید یا نارسایی اندام) ، کلروکین یا ACT به عنوان درمان خط اول سه روز. به پریماکین نیازی نیست، زیرا P. malariae مراحل غیر فعال کبدی ندارد.
  • برای مالاریا شدید یا پیچیده (علائم بیماری شدید یا نارسایی اندام، مانند اختلال هوشیاری، تشنج، دیسترس تنفسی، یرقان، نارسایی کلیوی، خونریزی، شوک و غیره)، آرتسونات داخل وریدی یا عضلانی به عنوان درمان خط اول برای درمان توصیه می شود. حداقل ۲۴ ساعت و سپس ACT خوراکی برای حداقل سه روز. یا اگر آرتسونات در دسترس نباشد، می توان از کینین داخل وریدی یا عضلانی استفاده کرد.
  • برای زنان باردار مبتلا به مالاریا، انتخاب و مدت درمان ضد مالاریا به سه ماهه بارداری، گونه پلاسمودیوم و وضعیت مقاومت دارویی انگل ها بستگی دارد. به طور کلی، ACT به عنوان درمان خط اول برای عفونت P. falciparum در تی دوم و سوم توصیه می شود.
    ریمستر، و کینین به همراه کلیندامایسین در سه ماهه اول توصیه می شود. برای عفونت P. vivax یا P. ovale، کلروکین به عنوان درمان خط اول در تمام سه ماهه توصیه می شود و پس از زایمان پریماکین تجویز می شود. برای عفونت مالاریا، کلروکین به عنوان درمان خط اول در تمام سه ماهه توصیه می شود.

درمان ضد مالاریا باید تحت نظارت پزشکی و با نظارت منظم بر پارامترهای بالینی و آزمایشگاهی انجام شود. پاسخ به درمان باید با اندازه گیری تراکم انگل در خون قبل و بعد از درمان ارزیابی شود. اگر تراکم انگل در عرض ۴۸ ساعت ۷۵ درصد کاهش نیابد یا اگر علائم در عرض ۷۲ ساعت بهبود نیابد، ممکن است نشان دهنده شکست درمان یا مقاومت دارویی باشد. در چنین مواردی باید از یک رژیم ضد مالاریا متفاوت استفاده کرد.

علائم بالینی در ابتلا به پلاسمودیوم ها

چگونه می توان از عفونت پلاسمودیوم پیشگیری کرد؟

پیشگیری از عفونت پلاسمودیوم را می توان با کاهش قرار گرفتن در معرض نیش پشه و با مصرف داروهای پیشگیری کننده به دست آورد.

برخی از اقدامات برای کاهش قرار گرفتن در معرض نیش پشه عبارتند از:

  • استفاده از تورهای تخت حشره کش (ITN) یا تورهای حشره کش طولانی مدت (LLIN) برای خوابیدن در شب.
  • پوشیدن لباس های آستین بلند و شلوارهایی که بیشتر بدن را می پوشاند.
  • استفاده از مواد دافع حشرات حاوی DEET، پیکاریدین، IR3535 یا PMD روی پوست در معرض دید.
  • پاشیدن حشره کش (IRS) بر روی دیوارها و سقف های محل استراحت پشه ها.
  • حذف یا اصلاح شرایط مکان های بالقوه پرورش پشه مانند آب راکد، ظروف، لاستیک و غیره.

برخی از داروهایی که می توان برای جلوگیری از عفونت پلاسمودیوم مصرف کرد عبارتند از:

  • کموپروفیلاکسی: این استفاده از داروهای ضد مالاریا برای پیشگیری از مالاریا در افرادی است که به مناطقی که مالاریا آندمیک است سفر می کنند یا در آنجا زندگی می کنند. انتخاب و مدت شیمی ‌پروفیلاکسی به عوامل متعددی از جمله مقصد، مدت اقامت، خطر مواجهه، گونه‌ها و وضعیت مقاومت دارویی پلاسمودیوم، در دسترس بودن و مقرون به صرفه بودن داروها، و وجود هر گونه داروی همزمان بستگی دارد. شرایط یا موارد منع مصرف برخی از رایج ترین داروهای مورد استفاده برای شیمی پروفیلاکسی شامل کلروکین، مفلوکین،
    داکسی سایکلین، اتواکون پروگوانیل و پریماکین.
  • درمان پیشگیرانه متناوب (IPT): این استفاده از داروهای ضد مالاریا برای پیشگیری از مالاریا در گروه های خاصی از افراد در معرض خطر بالای مالاریا مانند زنان باردار ، نوزادان و کودکان است.

استفاده از داروهای پیشگیرانه باید تحت نظارت پزشکی و با نظارت منظم بر پارامترهای بالینی و آزمایشگاهی انجام شود. اثربخشی داروهای پیشگیرانه باید با اندازه گیری میزان بروز و شیوع مالاریا در جمعیت هدف ارزیابی شود. اگر شواهدی از مقاومت دارویی یا عوارض جانبی وجود داشته باشد، باید از یک رژیم پیشگیرانه متفاوت استفاده شود.

جمع بندی

پلاسمودیوم انگلی است که باعث ایجاد مالاریا در انسان و سایر حیوانات می شود. چرخه زندگی پیچیده‌ای دارد که شامل دو میزبان است: یک پشه و یک مهره‌دار. پنج گونه از پلاسمودیوم وجود دارد که باعث ایجاد مالاریا در انسان می شود: P. falciparum، P. vivax، P. malariae، P. ovale و P. Knowlesi.

علائم عفونت با پلاسمودیوم بسته به عوامل متعددی مانند گونه پلاسمودیوم، تعداد انگل‌های خون، وضعیت ایمنی فرد و هر گونه شرایط یا عارضه هم‌زمان متفاوت است.
با این حال، برخی از علائم رایج عبارتند از تب، سردرد، کم خونی، یرقان، طحال و نارسایی اندام.

تشخیص عفونت پلاسمودیوم بر اساس علائم و نشانه های بالینی، سابقه سفر و نتیجه آزمایش ها است. قطعی ترین راه برای تشخیص عفونت پلاسمودیوم، بررسی نمونه خون زیر میکروسکوپ و جستجوی انگل ها یا محصولات آنهاست. سایر آزمایش‌های آزمایشگاهی که می‌توانند به تشخیص عفونت پلاسمودیوم کمک کنند عبارتند از آزمایش‌های تشخیصی سریع، واکنش زنجیره‌ای پلیمراز و سرولوژی.

درمان عفونت پلاسمودیوم به عوامل متعددی از جمله نوع پلاسمودیوم، شدت بیماری، وضعیت مقاومت دارویی انگل ها، در دسترس بودن و مقرون به صرفه بودن داروها و وجود هر گونه شرایط یا عارضه همزمان بستگی دارد. هدف اصلی درمان از بین بردن تمام انگل های موجود در خون و جلوگیری از عوارض یا مرگ است. داروهای اصلی مورد استفاده برای درمان عفونت پلاسمودیوم، داروهای ضد مالاریا هستند که بر اساس ساختار شیمیایی و نحوه عملکردشان به گروه های مختلفی طبقه بندی می شوند. برخی از رایج ترین داروهای ضد مالاریا شامل کلروکین، درمان ترکیبی مبتنی بر آرتمیزینین، کینین، مفلوکین و داکسی سایکلین هستند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

13 + ده =